ส่วนที่ 1 โครงร่างขององค์กร

1. ลักษณะองค์กรของภาควิชา

ก. สภาพแวดล้อมขององค์การ

1. ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้ดำเนินการเปิดสอนหลักสูตรวิทยาศาสตร์ บัณฑิต (ชีววิทยา) ในปี พ.ศ. 2516  วิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต (ชีววิทยา) ในปีพ.ศ. 2533 และปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ชีววิทยา) ในปีพ.ศ. 2542  และ วิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต (ชีววิทยาสำหรับครู) ในปีพ.ศ. 2550 ภาควิชาฯปรับปรุงหลักสูตรทุก 5 ปี  เพื่อให้หลักสูตรมีความทันสมัยด้านความรู้ และเทคโนโลยี ภาควิชามีความพร้อมทั้งทางด้านบุคลากร และสถานที่ โดยมีคณาจารย์ที่มีความรู้ และเชี่ยวชาญในหลายสาขา ได้แก่ พฤกษศาสตร์ สัตววิทยา พันธุศาสตร์ สรีรวิทยาของพืชและสัตว์ อนุกรมวิธานของพืชและสัตว์ กายวิภาคศาสตร์ของพืชและสัตว์ เซลล์วิทยา ชีววิทยาโมเลกุล เทคโนโลยีชีวภาพ และนิเวศวิทยาแหล่งน้ำ ภาควิชามีความพร้อมในด้านสถานที่ได้แก่ ห้องเรียน และห้องปฏิบัติการที่มีอุปกรณ์ที่ทันสมัย พิพิธภัณฑ์ชีววิทยา สวนพฤกษศาสตร์ และเรือนปลูกพืชทดลอง ภาควิชาฯมุ่งผลิตบัณฑิตให้เป็นผู้มีความรู้ทั้งภาคทฤษฎี และปฏิบัติ สามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ อย่างเหมาะสม มีความสามารถคิดและวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ มีจิตสำนึกในการใช้วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีอย่างเหมาะสม

2.  ภาควิชาฯ มีวิสัยทัศน์ ค่านิยม พันธะกิจดังต่อไปนี้

วิสัยทัศน์     :   เป็นสถาบันผลิตบัณฑิตและงานวิจัย สาขาชีววิทยาที่มีคุณภาพมาตรฐานสากล

พันธกิจ       :   พัฒนาด้านการเรียนการสอน การวิจัยและการบริการทางวิชาการแก่สังคม เพื่อความ
                       เป็นเลิศทางวิชาการ

วัฒนธรรม  :   อ่อนน้อมถ่อมตน อยู่ร่วมกันแบบครอบครัวเดียวกัน

ค่านิยม        :   เป็นมิตร รับฟังความคิด มีจิตมุ่งมั่น ทำงานเป็นทีม

3.  บุคลากรของภาควิชาชีววิทยา

บุคลากรสายสนับสนุน

4. ภาควิชามีการจัดสวัสดิการ และการดูแลด้านสุขภาพและความปลอดภัยให้กับบุคลากรที่นอกเหนือ จากคณะและมหาวิทยาลัย

5. อาคารสถานที่ เทคโนโลยี และอุปกรณ์ ที่สำคัญของภาควิชาฯ ภาควิชาฯ มีอาคารสถานที่ เทคโนโลยีและอุปกรณ์ที่สำคัญของภาควิชาฯ ดังนี้

-อุปกรณ์และเทคโนโลยีที่สำคัญ

ภาควิชาฯ มีอุปกรณ์และเทคโนโลยี ซึ่งอยู่ในความดูแล ดังนี้

6. ภาควิชามีมาตรฐานและระเบียบที่สำคัญที่ต้องดำเนินการให้ได้ตามมาตรฐานคือ
6.1 ข้อกำหนดด้านการรับรองมาตรฐานและคุณภาพของภารกิจ

• พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2545
• มาตรฐานและตัวบ่งชี้คุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษาของสำนักงาน

 รับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา

• พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา พ.ศ. 2547

6.2 กฎระเบียบข้อบังคับด้านการเงิน และการจัดการเรียนการสอน

• ระเบียบกระทรวงการคลัง
• ระเบียบเงินรายได้มหาวิทยาลัยขอนแก่น

6.3 ระเบียบที่สร้างขึ้นตามข้อตกลงในภาควิชาฯ เพื่อให้มีการปฏิบัติเป็นไปในแนวทางเดียวกัน

ข. ความสัมพันธ์ระดับองค์การ

1)  ภาควิชามีวิธีการสื่อสารที่เป็นการสร้างความสัมพันธ์กับบุคลากร  นักศึกษา และผู้ปกครอง  ในเรื่องต่างๆ โดยวิธีต่างๆกันคือ 

- ในปัจจุบัน ภาควิชาได้พยายามสร้างวัฒนธรรมของการยอมรับฟังข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะ จากผู้ร่วมงาน ระดับต่าง ๆ โดยผ่านทางระบบการประกันคุณภาพภายใน ซึ่งสามารถสร้างได้มาถึงระดับหนึ่ง คือ ผู้ปฏิบัติงานให้ความร่วมมือและยอมรับขบวนการการตรวจสอบตามระบบประกันคุณภาพภายในจนอาจจะถือได้ว่า เป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติงานตามปกติ แต่ภาควิชาฯ จะต้องพยายามต่อไปเพื่อให้ถึงระดับวัฒนธรรม โดยการเกิดจากตัวบุคคลเองมากกว่าเกิดจากการชี้นำลงมาให้ปฏิบัติ

ตารางที่ 1     กลไกการสื่อสารกับบุคลากร  นักศึกษา และผู้ปกครอง 

- นอกจากนี้ยังผ่านการประชุมวิชาการต่างๆ    จัดนิทรรศการ เอกสารแผ่นพับ Road Show การนำเสนอ ผลงานวิชาการทั้งภายในและต่างประเทศ และติดต่อโดยตรงผ่านผู้บริหารหรือบุคลากรของภาควิชา

- จากแบบสอบถาม, การประชุม (การสัมมนาประเมินหลักสูตรฯ, การประชุมนักศึกษา)

- สร้างเครือข่ายการฝึกปฏิบัติงานของนักศึกษาในโรงงานอุตสาหกรรม  และสถานประกอบการ

- มีการประชุมผู้ปกครองนักศึกษาใหม่ในหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิตทุกปี เพื่อชี้แจงนโยบาย การเรียน การสอน กิจกรรม นักศึกษาระหว่างเรียน ตลอดจนการดำรงชีวิตในมหาวิทยาลัย และการมีงานทำ เพื่อสร้างความมั่นใจ ให้กับผู้ปกครอง

- ประชุมนักศึกษา อาจารย์ บุคลากร เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในการบริหาร เพื่อพัฒนาภาควิชา

- มีการจัดปฐมนิเทศ เพื่อชี้แจงนโยบาย การเรียนการสอน และกิจกรรมระหว่างเรียนให้กับนักศึกษา ตลอดจนตอบปัญหา และข้อสงสัยต่างๆ และมีการปัจฉิมนิเทศให้กับนักศึกษา เพื่อส่งเสริมศักยภาพ ให้กับนักศึกษา  พร้อมทั้งให้คำแนะนำในการออกไปปฏิบัติงานในสถานการณ์จริง

2.  สภาวการณ์ของภาควิชา

ภาควิชามีความร่วมมือกับสถาบันการศึกษา หน่วยงานราชการ  เอกชน โรงงานอุตสาหกรรม

คู่ความร่วมมือกับสถาบันการศึกษา

1. องค์การสวนพฤกษศาสตร์  จ . เชียงใหม่
2. โรงเรียนแก่นนครวิทยาลัย
3. โรงเรียนกาฬสินธุ์พิทยาสรรค์
4.  โรงเรียนมัญจาศึกษา
5. โรงเรียนโนนศิลา

คู่ความร่วมมือกับเอกชน

ต่างประเทศ

1. Dalian Nationalities University  Institute of Bio-Resources and Environment P.R. China
2. Singapore Botanical Garden , Singapore
3. Center for Ecological Sciences, Tetra Tech, Inc. USA
4. Clemson University, North Calorina, USA
5.The Bord of  Trusetees of  the Royal Botanic Garden , Kew united Kingdom
6. Trinity   College  Dublin  (Department of Botany)

คู่ความร่วมมือกับหน่วยงานราชการ

1. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาขอนแก่น เขต 2 ,4 และ 5
2. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาชัยภูมิ เขต 1
3. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาร้อยเอ็ด  เขต 2,3

คู่ความร่วมมือกับโรงงานอุตสาหกรรม

1. โรงงานน้ำตาลทรายมิตรผล จ. ขอนแก่นและ จ.ชัยภูมิ

-  ภาควิชามีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นและแตกต่างจากภาควิชาเดียวกันในมหาวิทยาลัยอื่นคือ ภาควิชามี
   งานวิจัยและองค์ความรู้ต่างๆทางด้านชีววิทยาของสิ่งมีชีวิตต่างๆในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
   มากกว่าภาควิชาเดียวกันในมหาวิทยาลัยอื่นๆ

-   ภาควิชาได้เทียบเคียงผลการดำเนินงานที่มีภารกิจที่คล้ายคลึงกันกับภาควิชาชีววิทยา คณะ
    วิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์เป็นส่วนใหญ่และหาจากแหล่งอื่นมาประกอบ

-    ภาควิชาได้นำโอกาสในการพัฒนาจากผลการดำเนินงานปีที่ผ่านมาไปจัดทำแผนเพื่อนำไป
    กระบวนงานดังนี้

1.  กระบวนงานในการจัดทำแผนของภาควิชาให้ผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีส่วน        
    ร่วมในการจัดทำแผนเพื่อทำให้มีความพึงพอใจและประทับใจต่อภาควิชายิ่งขึ้น
2.  การปรับปรุงอาคารสถานที่และระบบไฟฟ้า
3.  การพัฒนานาอาจารย์ใหม่เข้าสู่การวิจัย
4.  การปลูกจิตสำนึกของนักศึกษาเกี่ยวกับความมีน้ำใจ ความเคารพต่อคณาจารย์
5.  ปรับปรุงห้องปฏิบัติการ
6.  ปรับปรุงการวิเคราะห์ข้อมูลในหมวด 7 มีการเลือกและรวบรวมข้อมูลสารสนเทศเชิง
     เปรียบเทียบ มีการจัดเก็บข้อมูลประจำวันอย่างเป็นระบบเพื่อให้ง่ายต่อการดึงมา
     วิเคราะห์และประเมินผล ผู้บริหารได้สารสนเทศที่รวดเร็วเพื่อประกอบการตัดสินใจ
7.  การกำหนดตัวชี้วัดสำคัญและมีการจัดลำดับความสำคัญของตัวชี้วัดตามความยากง่าย
      เพื่อให้ผู้บริหารของภาควิชาฯ ใช้ติดตาม

หมวด  1    การนำองค์กร

ในหมวด การนำองค์การ ต้องแสดงให้เห็นว่าหัวหน้าภาควิชาได้บริหารภาควิชาโดยระบบธรรมาภิบาล และมีวิธีการที่ใช้ในการบริหารให้บรรลุผลครอบคลุมไปถึงความรับผิดชอบต่อสังคม กฎหมาย และจริยธรรม รวมทั้งการสนับสนุนชุมชนใกล้เคียงอย่างไรบ้าง

1.1  การนำองค์การโดยผู้นำระดับสูง

หัวหน้าภาควิชามีวิธีการอย่างไรในการกำหนดวิสัยทัศน์ ค่านิยม  และมีการสื่อสารแบบสองทิศทาง ให้บุคลากร ในภาควิชาทราบและปฏิบัติตามวิสัยทัศน์ พันธะกิจ ค่านิยมที่กำหนดไว้โดยวิธีการใด

- ภาควิชาได้ทบทวนวิสัยทัศน์และค่านิยมใหม่ โดยการจัดประชุมสัมมนาประจำปีที่ภาควิชาฯ จำนวน เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2553 โดยมีการประชาสัมพันธ์ให้บุคลากรทราบโดย  ผ่านกลไกการประชุมภาควิชา และประชุม บุคลากรสายสนับสนุน  นำข้อมูลลงในเว็บไซต์เพื่อเผยแพร่ให้บุคลากรได้รับทราบอีกช่องทางหนึ่ง

หัวหน้าภาควิชาใช้ระบบ/กลยุทธ์ใดในการสร้างบรรยากาศให้บุคลากรทุกระดับประพฤติปฏิบัติงานตาม กฎหมาย และจริยธรรม

 - ในการสร้างบรรยากาศให้บุคลากรทุกระดับประพฤติปฏิบัติงานตามกฎหมายและจริยธรรม หัวหน้าภาควิชา ขอให้บุคลากรทุกระดับ ทำตามข้อกำหนดว่าด้วยมาตรฐานทางคุณธรรมและจริยธรรม ของมหาวิทยาลัย และสนับสนุนให้บุคลากรทุกระดับยึดถือปฏิบัติ มีระบบการตรวจสอบภายในด้านการเงิน โดยมีหน่วยงาน รับผิดชอบตรวจติดตามให้เป็นไปตามมาตรฐานระเบียบ กฎหมาย

หัวหน้าภาควิชาใช้ระบบ/กลยุทธ์ใดให้บุคลากรมีการปฏิบัติงานอย่างจริงจังและมีการปรับปรุงผลการดำเนินการ ให้บรรลุพันธะกิจและวัตถุประสงค์ รวมทั้งเกิดการเรียนรู้ในภาควิชา

- ภาควิชาได้ทบทวนวิสัยทัศน์และค่านิยมใหม่ โดยการจัดประชุมสัมมนาประจำปีที่ภาควิชาฯ เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2553 ระดมความคิดเห็นจาก บุคลากรในภาควิชาทุกระดับ โดยมีการประชาสัมพันธ์  ให้บุคลากรทราบโดย  ผ่านกลไกการประชุมภาควิชา และประชุมบุคลากรสายสนับสนุน  นำข้อมูลลงในเว็บไซต์เพื่อเผยแพร่ ให้บุคลากรได้รับทราบอีกช่องทางหนึ่ง ภาควิชาได้ใช้ระบบการมอบหมายงานตามนโยบายของมหาวิทยาลัย ดยให้บุคลากรจัดทำเอกสารแสดงภาระงานกับหัวหน้าภาควิชา ตามประเภทของบุคลากร และมีการติดตาม ประเมินผลการปฏิบัติงานบุคลากรเพื่อพัฒนางาน  ประเมินเลื่อนขั้นเงินเดือนและการพิจารณา ค่าตอบแทนประจำปี เป็นต้น และเพื่อให้บุคลากรปฏิบัติตามกฎหมาย และจริยธรรม ภาควิชาใช้ระบบเดียว กับมหาวิทยาลัยและคณะฯ ที่เป็นผู้กำหนดนโยบายและกฎหมายต่าง ๆ ที่สำคัญ เช่น การจัดทำหลักสูตร  การจัดการเรียนการสอน การเงินและพัสดุ เป็นต้น ทำให้ภาควิชาสามารถปรับปรุงผลการดำเนินงานให้ดีขึ้น

1.2  ธรรมาภิบาลและความรับผิดชอบต่อสังคม

ก.  ระบบธรรมาภิบาลของภาควิชา

หัวหน้าภาควิชามีวิธีดำเนินการอย่างไรในการทบทวนความรับผิดชอบในเรื่องต่าง ๆ ที่สำคัญ  ได้แก่  ความโปร่งใสในการบริหารจัดการของภาควิชา  ในเรื่องการจัดการเรียนการการสอน  การวิจัย การบริการวิชาการ การเงิน

- ภาควิชาทบทวนความรับผิดชอบในการบริหารภาควิชาโดยการประเมินสมรรถนะของผู้บริหาร ภาควิชาโดยคณะเป็นผู้แจกแบบประเมินแล้วประเมินผลส่งให้ภาควิชา คณะยังไม่ได้วิเคราะห์ผลการประเมิน)

ภาควิชาแบ่งระบบการบริหารภาควิชา เป็น 3 ส่วนใหญ่ ๆ คือ

1.  ด้านการเรียนการสอน บริหารงานในรูปแบบของคณะกรรมการและมีผู้รับผิดชอบกระบวนวิชาในแต่ละ กระบวน มีหน่วยงานธุรการเป็นฝ่ายสนับสนุนการเรียนการสอน มีอุปกรณ์และสื่อการเรียนการสอนที่พร้อม โดยมีนโยบายและกลยุทธ์ดังนี้

- จัดการสอนกระบวนวิชาต่าง ๆ ให้มีคุณภาพโดยการสอดแทรกคุณธรรม เสริมจุดเด่น ปรับปรุงจุดด้อย จากผลการประเมินของหน่วยงานประกันคุณภาพการศึกษาของคณะ

- สำหรับความรับผิดชอบด้านหลักสูตรมีการประเมินหลักสูตร ประเมินประสิทธิภาพการสอนของคณาจารย์  ประเมินปัจจัยเกื้อหนุนการเรียนการการสอน

- จัดส่งคณาจารย์เข้าร่วมประชุม และอบรมการสอนแบบใหม่ การเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ จัดอบรมพัฒนาคุณภาพการสอน เช่น เข้าร่วมอบรมการผลิตสื่อการสอนหรือรูปแบบต่างๆ เกี่ยวกับสื่อการสอน ที่มหาวิทยาลัยจัดขึ้น

- มีสื่อการสอนรูปแบบต่างๆ บน Website ของภาควิชาฯ และ E-learning ของมหาวิทยาลัย

2.  ด้านบริการวิชาการ  ภาควิชาฯ มีประธานกรรมการด้านบริการวิชาการร่วมเป็นคณะกรรมการประกันคุณภาพ ของภาควิชา ทำให้นำแนวทางด้าน ประกันคุณภาพไปปรับใช้ในงานบริการวิชาการ ภาควิชายังสนับสนุน ให้อาจารย์เป็นวิทยากรให้ความรู้ ทางด้านวิชาการแก่ชุมชน โดยคณะกรรมการด้านบริการวิชาการ แก่ชุมชน ได้กำหนดทิศทาง วางแผน และจัดทำแผนปฏิบัติการด้านบริการวิชาการแก่ชุมชนโดยมีนโยบายและกลยุทธ์คือ

- พัฒนาผลงานด้านบริการของภาควิชาตามมาตรฐานโดยมุ่งสู่ความเป็นเลิศ และตอบสนองความต้องการ ของผู้รับบริกา
 - พัฒนาความรู้ ความสามารถของบุคลากรอย่างต่อเนื่อง
- อาศัยเทคโนโลยีใหม่ ๆ เพื่อปรับปรุงวิธีการทำงานให้รวดเร็ว
-ให้บริการทางวิชาการแก่สังคมอย่างเต็มที่ ในด้านความรู้เกี่ยวกับ.... ..
- นำไปบูรณาการเกี่ยวกับการเรียนการสอน
-ใช้ทรัพยากรชนิดต่าง ๆ ให้เกิดประโยชน์สูงสุดและสามารถประเมินผลสัมฤทธิ์ได้

3.  ด้านการวิจัย ส่งเสริมและสนับสนุนให้คณาจารย์ในภาควิชาฯ มีการวิจัยซึ่งมีผลงานตีพิมพ์อย่างต่อเนื่อง สร้างความร่วมมือกับคณาจารย์ต่างภาควิชาฯ หรือหน่วยงานอื่น ๆ   โดยมีนโยบายและกลยุทธ์ คือ

- ส่งเสริมให้อาจารย์ทำงานวิจัยมากยิ่งขึ้น  โดยช่วยลดภาระด้านงานสอน ฝึกอบรมให้สายสนับสนุน เพื่อการช่วย เหลืองานด้านอื่นๆของอาจารย์ได้มากขึ้น

- จัดทำระบบจัดการข้อมูลให้สามารถเป็นแหล่งทรัพยากรทางการเรียนการสอน และการวิจัยอย่างมีประสิทธิภาพ นำเทคโนโลยีสารสนเทศมาช่วยในการเรียนการสอน การบริการและการวิจัย

- ส่งเสริมให้มีการเรียนรู้ สร้างนวัตกรรมใหม่ และการพัฒนาคุณภาพบุคลากรในภาควิชาฯ โดยจัดสัมมนา วิชาการและส่งไปเพิ่มพูนความรู้จากภายนอกและภายในสถาบัน  และนำความรู้พร้อมประสบการณ์ที่ได้ มาประยุกต์ใช้และสร้างองค์ความรู้ใหม่

4.  ด้านการเงิน  มีระบบการตรวจสอบการเบิกจ่ายงบประมาณโดยหัวหน้าภาควิชาฯเป็นผู้รับผิดชอบ ควบคุมดูแลการใช้เงินงบประมาณให้เป็นไปตามแผนการปฏิบัติงานประจำปีอย่างใกล้ชิด ร่วมกับเจ้าหน้าที่ บริหารงานทั่วไป มีการรายงานสถานะทางการเงินของภาควิชาในที่ประชุมภาควิชา และแต่งตั้งให้อาจารย์ ช่วยควบคุมดูแลการ จัดซื้อ-จัดจ้าง พัสดุ ให้เป็นไปตามระเบียบอย่างเคร่งครัด

        ข.  การประพฤติปฏิบัติตามกฎหมายและจริยธรรม

หัวหน้าภาควิชามีวิธีการอย่างไรในการการกำกับดูแล การดำเนินงานตามพันธะกิจ ของภาควิชาที่จะส่งผล กระทบทางลบต่อสังคม และสถาบันการศึกษาอื่น ๆ   และได้กำหนดตัวชี้วัดในเรื่องดังกล่าวไว้หรือไม่ (ยกตัวอย่างตัวชี้วัด)

- การดำเนินงานตามพันธะกิจของภาควิชายังไม่พบว่ามีส่งผลกระทบทางลบต่อสังคม แต่อาจส่งผล กระทบบ้างต่อสถาบันการศึกษาอื่นบ้างที่มีภารกิจเหมือนกันในด้านการแข่งขันกันรับนักศึกษา อย่างไร ก็ตามภาควิชาใช้การร้องเรียนในด้านต่างๆเป็นตัวชี้วัด

ค.  การรับผิดชอบต่อสังคม และการสนับสนุนชุมชน

ภาควิชามีวิธีการใดที่จะเข้าไปมีส่วนร่วมในการสร้างชุมชนให้เข้มแข็ง และใช้วิธีการกำหนดชุมชนเป้าหมาย อย่างไร

- ภาควิชาเข้าไปมีส่วนร่วมในการสร้างชุมชนให้เข้มแข็งโดยเข้าไปร่วมทำกิจกรรมกับชุมชน เป้าหมาย ซึ่งเป็นชุมชน ที่ถูกกำหนดโดยมหาวิทยาลัยและบางชุมชนเป็นชุมชนที่บุคลากรของภาควิชา เป็นสมาชิกอยู่ ภาควิชาได้สอบถามความต้องการของชุมชนโดยผ่านทางงานบริการวิชาการแก่สังคม ชุมชน เป้าหมาย ของภาควิชา ได้แก่ ครู  นักเรียน และชาวบ้าน การเข้าไปมีส่วนร่วมนี้ทำให้ภาควิชาได้รับความช่วยเหลือ จากชุมชนและข้อมูลย้อนกลับด้วย